Han van Hulzen - ecoloog

Drijvende eilanden project in de Esch (Kralingen Rotterdam)

In samenwerking met Chiel van der Stelt - architect en Paul Wiese van St. Ravottuh

Drijvende eilanden DWL bassins, de Esch Kralingen Rotterdam

ontwerptekening Chiel van der Stelt

Een tentoonstelling van natte natuur

Een tentoonstelling van landschappen

Mooi, drijvende eilanden met decoratieve planten, maar het wordt pas bijzonder als je er speciale thema's aan verbind. Door bijna letterlijk een plukje nabije natuur de ruimte te geven door het op een eiland te plaatsen valt de schoonheid er van extra op. De natuurwaarde is een andere belangrijke reden te kiezen voor inheemse soorten en in ons geval zelfs (delen van) ecosystemen: Het is extra aantrekkelijk voor lokale fauna, insecten en vogels.

Zoetwatergetijdenvegetatie-eiland

Zoetwatergetijdenoever-eiland

Zoetwatergetijdenoever eiland

Vanaf de zee verspreidt het effect van eb en vloed zich nog tientallen kilometers landinwaarts door de rivier. De krachten van het steeds weer op en af gaande water zorgt voor kreekvorming. Langs deze kreken onstaat een speciaal soort vegetatie. Hoe lager langs de helling van de kreek hoe beter de planten zijn aangepast aan twee maal daagse onderdompeling en sterke stromingen. Zo beschikken deze planten over luchtkanalen en hechten ze zich stevig aan de bodem door diepe wortels en vormen vaak compacte pollen. Hoe hoger op de helling hoe meer de strijd om te overleven veschuift van verdeding tegen de krachten van het water naar competatieve kracht als verweer tegen buurplanten. Er is dan ook altijd een typische zonering van soorten langs zo'n rivierhelling en die hebben we willen uitbeelden op het eiland. Helemaal beneden waar overstroming het langst duurt en de krachten van het water groot zijn vindt je soorten als Mattenbies en Zeebies. Iets hoger staan bijvoorbeeld Moeraskruiskruid en Kattenstaart en nog hoger Moerasandoorn en Wolfspoot. Zoetwatergetijdevegetatie is zeldzaam geworden, maar je vindt ze nog in de Biesbosch, langs de Oude Maas. Dichtbij op het eiland van Brienenoord is een aantal jaren terug een hele mooie getijde kreek aangelegd.


foto: Jörg Hempel, via Wikimedia Commons

Rietland eiland

Rietlanden ontstaan in voedselrijke moerassen. Vooral de overjarige rietlanden waar het riet niet gemaaid wordt zijn belangrijk voor vogels. Op veel plekken wordt het riet nog steeds gemaaid, maar nu meer als vorm van natuurbeheer. Zo wie zo zijn de wuivende rietpluimen prachtig om te zien, maar een monocultuur is het allerminst. Rietland herbergt afhankelijk van het beheer en milieu allerlei prachtige en bijzondere plantensoorten zoals de Zwanebloem, Lisdodde, Wolfspoot, echte Koekoeksbloem en diverse Orchideesoorten. Met het realiseren van een riet-eiland hopen we ook diverse interessante vogelsoorten aan te trekken, ideaal als het is als nestplaats, schuilplaats en zelfs als voedselbron. Een ander groot voordeel van Riet is zijn zuiverende werking. Dat is vooral te danken aan het vermogen van Riet om in zijn ondergrondse stengels (rhizomen) grote hoeveelheden zuurstof te pompen waarmee het een perfecte habitat creëert voor waterzuiverende bacteriën. Een voorbeeld in de nabije omgeving is het gebied Ruigeplaat langs de Oude Maas.

wilgengriendeiland

wilgengriend-eiland

Wilgengriend eiland

De eerste wilgengrienden zijn ontstaan uit zachthout-ooibos (bos langs rivieren) waaruit intensief hout geoogst werd. Afhankelijk van de behoefte aan verschillende houtsoorten, de opbrengst, houtkwaliteit, en het milieu (abiotische omstandigheden) worden er tientallen verschillende wilgensoorten geteeld. Traditionele grienden zijn eigenlijk extensief beheerde boomakkers waar nog veel ruimte is voor natuur. Deze wilgentenen akkers zijn een eeuwenoud cultuurgoed, nu vooral behouden om hun schoonheid en natuurwaarde. Grienden vind je langs de rivier in verschillende milieus. Vooral de overstromingsfrequentie is bepalend voor de soortensamstelling. Voor het eiland hebben we gekozen voor het buitendijkse zoetwatergetijdengriend, dat botanisch het meest interessant is. Er zijn talrijke prachtige voorbeelden te zien aan de rand van Rotterdam, zoals Klein profijt en Rhoonse- en Carnisse grienden langs de Oude Maas. Er komen bijzondere soorten voor zoals de Spindotter het Zomerklokje, Bittere veldkers en Groot heksenkruid. Typisch voor grienden zijn ook de epifyten zoals mossen en varens die daar vooral goed gedijen vanwege de relatief hoge luchtvochtigheid en de gunstige eigenschappen van wilgenschors.

rivierduineiland.jpg

rivierduin-eiland

Rivierduin eiland

Een echte natuurlijke rivierduin is vrij zeldzaam geworden in onze contreien, maar de typische vegetatie die er bij hoort vinden we nog overal in en om Rotterdam langs kades en oevers van de maas. Deze vegetatie is een gevolg van continue activiteit waar bij het zand keer op keer wordt omgewoeld. Nu niet meer door wind en water maar vooral havenactiviteit. Het zijn prachtige opvallende vaak hoog opgaande soorten zoals Keizerskaars, Zwarte toorts en de Teunisbloem. Prachtige bloeiers zoals Knikkende distel, Slangenkruid, Gewone ossentong, Mottenkruid en diverse Honingklavers die bovendien veel nectar leveren aan de vele bestuivers. Veel van deze soorten zijn een of twee jarig en typisch voor pioniervegetaties en regelmatig verstoorde milieus. In die zin is dit eiland een uitdaging en zal mogelijk iets meer aandacht nodig hebben dan andere eilanden om deze vegetatie in stand te houden. Deze typische vegetatie groeit het best in een kalkrijk zanderig milieu. Dit zullen we zo dicht mogelijk trachten te benaderen, niet alleen denkende aan de plantengroei maar ook aan houdbaarheid en onderhoud.

Zeggeneiland

Zeggenmoeras-eiland

Zeggenmoeras eiland

Als moeras opdroogt door opslibbing en veenvorming kan er en zeggenmoeras ontstaan. Uiteindelijk worden dan de grote zeggen dominant. Een zeggenmoeras bestaat uit zeggen, biezen of russen die in de lente en winter deels onder water staan en in juni opdrogen. Het is belangrijk als broedgebied en voedselleverancier voor vogels. In de Biesbosch zijn voorbeelden te vinden en in meerdere geplande nieuw natuurgebieden in onze regio worden zeggenmoerassen ontwikkeld.

opbouw drijvend eiland (o.t. Chiel van der Stelt)

opbouw drijvend eiland (ontwerptekening Chiel van der Stelt)

voorbeeld opbouw losse elementen drijvend eiland

voorbeeld opbouw losse elementen drijvend eiland